Γενικές πληροφορίες

Σε όλες τις χώρες, ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες, τα τροφιμογενή και υδατογενή νοσήματα εξακολουθούν να είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα Δημόσιας Υγείας, έχοντας την υψηλότερη επίπτωση στον πληθυσμό. Ο τρόπος οργάνωσης της σύγχρονης κοινωνίας μας (μεγαλουπόλεις, βιομηχανική παραγωγή τροφίμων, ταξίδια, τουρισμός, λαθρομετανάστευση) δημιούργησε νέα δεδομένα στην επιδημιολογία των λοιμωδών νοσημάτων:

  • Ένα τρόφιμο μπορεί να παράγεται σε μία χώρα και να καταναλώνεται από εκατομμύρια άτομα σε άλλες χώρες χιλιόμετρα μακριά. Σε παγκόσμιο επίπεδο διακινούνται τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών για την παρασκευή εξαιρετικά μεγάλου αριθμού έτοιμων γευμάτων σε ημερήσια βάση (fast food, εστιατόρια κ.τ.λ.) για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού. Παραδείγματα εξάρσεων κρουσμάτων «κοινότητας» έχουν καταγραφεί στη Σκωτία το 1996, με 420 κρούσματα εντεροαιμορραγικής γαστρεντερίτιδας από E.coli O157:Η7, όπου σημειώθηκαν και 20 νεκροί. Επίσης στην Ιαπωνία την ίδια χρονιά και από τον ίδιο μικροοργανισμό καταγράφηκαν 9000 κρούσματα γαστρεντερίτιδας.
    Στην Ελλάδα ανιχνεύθηκε και διερευνήθηκε τροφιμογενής έξαρση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας από Σαλμονέλλα το 1998, στο Ναύπλιο, με 200 κρούσματα.
    Επίσης πριν μερικά χρόνια, σε κεντρικό νοσοκομείο των Αθηνών, είχαμε ενδονοσοκομειακή έξαρση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας από σαλμονέλλα σε ασθενείς που νοσηλεύονταν για άλλα νοσήματα η οποία ήταν τροφιμογενής. Πρόσφατα (6-11-2003) σημειώθηκε μια έξαρση κρουσμάτων ηπατίτιδας Α από την κατανάλωση φαγητού σε μεξικάνικο εστιατόριο της Πενσιλβάνια των ΗΠΑ όπου καταγράφηκαν περισσότερα από 500 κρούσματα και τρεις θάνατοι. Οι τοπικές υγειονομικές αρχές ξεκίνησαν άμεσα να χορηγούν υπεράνοση γ-σφαιρίνη σε όλους όσους έφαγαν στο συγκεκριμένο εστιατόριο, ενώ η διερεύνηση έδειξε ότι η μόλυνση των τροφίμων προήλθε πιθανόν από κάποιο εργαζόμενο στην κουζίνα που ήταν φορέας του ιού και δεν τηρούσε τους κανόνες ατομικής υγιεινής. Τέλος είναι γνωστή η επιδημία σαλμονέλλας από κόλλυβα στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας με ένα θάνατο και πάνω από 500 κρούσματα τα οποία νοσηλεύθηκαν σε νοσοκομεία της περιοχής (Βόλος, Λάρισα).
  • Μεγάλα δίκτυα ύδρευσης καλύπτουν εκατομμύρια πληθυσμού. Στην Αμερική είχαμε επιδημία κρυπτοσποριδίασης μέσω μολυσμένου νερού από το δίκτυο ύδρευσης μεγάλης πόλης με αποτέλεσμα, κατά τους υπολογισμούς των επιδημιολόγων, να μολυνθούν 600.000 άτομα.
  • Εκατομμύρια πληθυσμού μετακινούνται με σκοπό τον τουρισμό.
  • Το φαινόμενο της μετανάστευσης και των προσφύγων βρίσκεται σε έξαρση.
  • Τα τελευταία χρόνια, η απειλή της βιοτρομοκρατίας είναι ένας επιπλέον κίνδυνος για τα συστήματα Υγείας.

Όλα αυτά τα δεδομένα αύξησαν τον κίνδυνο εκδήλωσης μεγάλων επιδημιών και τα λοιμώδη νοσήματα απέδειξαν ότι παρόλη την πρόοδο δεν πρόκειται να σταματήσουν να απασχολούν τις υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.

Οι υπαρκτοί και μεγάλοι κίνδυνοι εκδήλωσης σοβαρών επιδημιών οδήγησαν τις ανεπτυγμένες χώρες στη δημιουργία δικτύων Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Το δίκτυο των Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας είναι απαραίτητο εργαλείο για την πρόληψη των υδατογενών και τροφιμογενών νοσημάτων και συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία της Υγείας μέσω της προληπτικής εργαστηριακής εξέτασης περιβαλλοντικών δειγμάτων (νερό, περιβάλλον, τρόφιμα κ.α.), καθώς και της εργαστηριακής υποστήριξης στη διερεύνηση έξαρσης κρουσμάτων. Είναι απαραίτητη η επέκταση και ενίσχυση του δικτύου των Εργαστηρίων αυτών σε όλη τη χώρα για την εξασφάλιση της πρόληψης, της άμεσης αντίδρασης και της σωστής αντιμετώπισης των τροφιμογενών και υδατογενών εξάρσεων κρουσμάτων.

Επιπλέον είναι γενική διαπίστωση, η ανάγκη για εκσυγχρονισμό των Εργαστηρίων και η επιστημονική κατάρτιση των στελεχών σε νέες εργαστηριακές μεθόδους και η εξειδίκευσή τους ειδικά στην εξέταση περιβαλλοντικών δειγμάτων, για την ανταπόκρισή τους στις συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις. Η συνεργασία ενός φορέα εκπαίδευσης όπως είναι το Ιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είναι δυνατόν να συμβάλει στη δημιουργία ενός Περιφερειακού Εργαστηρίου που θα παρέχει τόσο υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο στο νοσοκομείο, όσο και επιστημονική υποστήριξη σε φορείς Υγείας.

Διεθνής Εμπειρία από τα Εργαστήρια Υγιεινής

Τα Εργαστήρια Υγιεινής, όπως βλέπουμε και από τη διεθνή εμπειρία δεν περιορίζονται στην αποκλειστική τους εργαστηριακή δραστηριότητα, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα. Συνδυάζουν την εργαστηριακή με την επιστημονική υποστήριξη σε ενδονοσοκομειακές τροφιμογενείς και υδατογενείς εξάρσεις κρουσμάτων, συμβάλλουν ουσιαστικά στην επιδημιολογική επιτήρηση της χώρας, ειδικά τα Περιφερειακά Εργαστήρια παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες στις τοπικές υπηρεσίες και συμμετέχουν σε ερευνητικές δραστηριότητες και εκπαιδευτικά προγράμματα στελεχών Υγείας.

Στην Αγγλία έως τον Απρίλιο του 2003, το Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας (Public Health Laboratory Services, PHLS) παρείχε υπηρεσίες εργαστηριακών ελέγχων με την κεντρική και τις περιφερειακές υπηρεσίες του. Με την ίδρυση του Health Protection Agency, πολλές από τις υπηρεσίες του μεταφέρθηκαν, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του δικτύου των Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας ανατέθηκε στο Εθνικό Σύστημα Δημόσιας Υγείας (NHS Hospital Trusts) της Αγγλίας και της Ουαλίας. Η ευθύνη λειτουργίας όμως των Εργαστηρίων εξέτασης Τροφίμων, Υδάτων και Περιβαλλοντικών δειγμάτων παρέμεινε στο Health Protection Agency. Παρόμοιο μοντέλο λειτουργίας προτείνεται με την παρούσα πρόταση μεταφέροντας δραστηριότητες εντός του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας όπου είναι εγκατεστημένο το εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Σε όλη τη χώρα ιδρύθηκαν και λειτουργούν 31 (27 στην Αγγλία και 4 στην Ουαλία) Εργαστήρια εξέτασης Τροφίμων, Υδάτων και Περιβαλλοντικών δειγμάτων με συνολικό προϋπολογισμό £4,700K και εξοπλισμό που ανέρχεται σε >£5K με προστιθέμενη αξία πάνω από £1,000K. Συνολικά τα 27 Εργαστήρια απασχολούν 210 άτομα, από τα οποία 8 είναι Τεχνολόγοι τροφίμων, 20 Βιολόγοι, 29 Ιατροί εργαστηριακοί βοηθοί, 72 Παρασκευαστές, 21 Ιατροί εξειδικευμένοι Μικροβιολόγοι, 13 Διοικητικοί. Από τα άτομα του προσωπικού τα 78 είναι εξειδικευμένα στον έλεγχο των τροφίμων. Το δίκτυο των 27 Εργαστηρίων συντονίζεται από ένα κεντρικό Εργαστήριο εξέτασης Τροφίμων, Υδάτων και Περιβαλλοντικών δειγμάτων που βρίσκεται στο Health Protection Agency (Colindale). Τα Εργαστήρια Υγιεινής συνεργάζονται με τους τοπικούς φορείς και συμμετέχουν στους τακτικούς προληπτικούς ελέγχους στην περιφέρειά τους, στη διερεύνηση εξάρσεων κρουσμάτων ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων και στην διεξαγωγή επιδημιολογικών μελετών σε επίπεδο χώρας.